Historia kolejek leśnych w Puszczy Białowieskiej
Okres I wojny światowej (1915–1918)
W latach 1915–1918 Puszcza Białowieska znajdowała się pod wojskowym zarządem niemieckim. W celu efektywnego przerobu drewna Niemcy zbudowali:
- tartaki,
- fabrykę wełny drzewnej,
- stolarnię,
- fabrykę suchej destylacji drewna.
W 1916 roku, z uwagi na niewystarczającą siłę koni do transportu drewna, rozpoczęto budowę kolejki leśnej. Do pracy przy jej budowie zaangażowano jeńców rosyjskich, francuskich oraz miejscową ludność. Oprócz torów stałych układano także przenośne, które przekładano w zależności od miejsca intensywnego wyrębu.
Lata międzywojenne (1924–1939)
W latach 1924–1929 kolejki znajdowały się pod zarządem angielskiej firmy „The Century European Timber Corporation”, posiadającej koncesję na eksploatację Puszczy. Intensywny wyrąb spowodował zwiększenie przewozów drewna.
W 1929 roku zarządzanie kolejkami przejęła Dyrekcja Lasów Państwowych w Białowieży. Od tego czasu rozpoczęto prawidłową eksploatację infrastruktury kolejowej.
Okres II wojny światowej i powojenny (1939–1945)
W 1939 roku Puszczę zajęli Rosjanie, którzy również prowadzili intensywny wyrąb i wykorzystywali kolejkę. Oprócz drewna kolejka służyła także jako środek transportu dla lokalnych mieszkańców.
W 1941 roku teren Puszczy przejęli Niemcy, wywożąc drewno zgromadzone przez Armię Czerwoną.
Po wyzwoleniu w 1944 roku rozpoczęto usuwanie zniszczeń. Uruchomiono pociąg na trasie Hajnówka–Białowieża, rozbudowano warsztaty naprawcze i zmechanizowano załadunek drewna.
Zmiany po 1945 roku
W latach 70. XX wieku, wraz z rozwojem transportu samochodowego, rola kolejek leśnych zaczęła spadać. Stopniowo likwidowano kolejne odcinki torów, aż do pozostawienia 123 km czynnej sieci.
W 1991 roku zakończono transport drewna koleją. Od tego momentu kolejka pełni funkcję turystyczną.
Kolejka turystyczna dziś
- 1991 – uruchomiono trasę turystyczną Hajnówka–Topiło (11 km)
- 2001 – dodano trasę Hajnówka–Dolina Rzeki Leśnej (6 km)
Obie trasy pozwalają turystom odkrywać uroki Puszczy Białowieskiej w wyjątkowy, klimatyczny sposób – historyczną kolejką, która kiedyś była sercem leśnego transportu.
